تاریخ این سرزمین، یک تحول دینی بسیار بزرگ و متاخر را نیز در خود دیده است. ورود آیین مبین اسلام و هدایت قلوب حق پذیر مردم این سرزمین به نور هدایت این دین الهی و آیین انسان ساز، گرایش به تشیع در قرن‌های بعدی و به منصه‌ی ظهور رسیدن نوابغ، نخبگان و اندیشمندان برجسته ایرانی در دوران ایران بعد اسلام، دوران درخشانی از تمدن ایرانی- اسلامی را رقم زد.

به گزارش نیلکوه؛ امیرعلی ناقدی؛ رهبر معظم انقلاب اسلامی، در مقدمه‌ی پیام تلویزیونی خود بمناسبت تحویل سال 1397، به تقارن نوروز امسال بعنوان بهار طبیعت با بهار معنویت(آغاز ماه‌های پر خیر و برکت رجب، شعبان و رمضان) اشاره داشتند و چنین می‌فرمایند: «امسال فصل بهارِ طبیعت با فصل بهار معنویّت هم‌زمان است؛ یعنی فروردین و اردیبهشت و خرداد، با رجب و شعبان و ماه مبارک رمضان. امیدواریم که ان‌شاءالله رشد طبیعی و رشد معنوی، هر دو را امسال برای کشورمان و ملّتمان داشته باشیم. این امید در دل جوانه میزند که ان‌شاءالله رویشهای معنوی در کنار رویشهای مادّی، ذخیره‌ای برای این ملّت و این کشور و آینده باشد. سلام عرض میکنیم به محضر حضرت بقیّةالله (ارواحنا فداه) و یاد میکنیم و درود میفرستیم به روح مطهّر امام بزرگوارمان»[1].

درمنظومه فکری امامین انقلاب اسلامی، همانند نظام فکری اسلام ناب محمدی(ص) نوروز به کلی نفی نمی‌باشد. بلکه این مناسبت فرصتی برای تحول و تغییر مثبت معنوی، اجتماعی، سیاسی، فکری و اخلاقی همانند تحول در طبیعت و پیرامون انسان به حساب می‌آید. لذا در این مقال بنا است که به معرفی اجمالی از جایگاه نوروز در نظام فکری انقلاب اسلامی که عصاره دین مبین اسلام در عصر کنونی است، پرداخته شود.

نوروز در آداب و رسوم کهن:

نوروز، آئینی باستانی است که با مفهوم شکرگذاری و پاسداشت احیای طبیعت در آستانه‌ی بهار، همراه بوده است. «قدمت نوروز و وجود این جشن به زمان‌های پیش از هخامنشیان و مادها برمی‌گردد. جشن نوروز با مرور زمان و تحولِ تدریجی جنبه‌های متعدد دینی و رسمی و سیاسی پیدا کرده است»[2]. با وجود اینکه نوروز در در بیش از تاریخ شکل گیری تمدن اولیه مادها در سرزمین ایران، وجود داشته، اما در اوستا نامی از آن برده نشده و بعدها وارد آیین‌های باستانی ایران وارد گردیده است. «از جشن نوروز در اوستا و ادبیات اوستایی هیچ نام برده نشده، چنان‌که از مهرگان نیز اشارتی نیست»[3].لذا از مجموع این گزاره‌ها، معلوم میشود که آیین نوروز در جغرافیایی فراتر از ایران باستان و قبل از آن وجود داشته و آیین ایران باستان و زرتشت، به مرور این سنت را در خود بومی نموده است.

طبیعی است که برخورد دو نوع تمدن ایران باستان و تمدن اسلامی در یک اقلیم سبب برخی تعارضات می‌شود. ولی ایرانیان اکثرا اولویت خود را رسوم و آداب اسلامی قرار دادند. اسلام نیز بنایی بر مبارزه با هر آنچه رنگ هویت ایرانی و باستانی داشته باشد را نداشته و ندارد. اما محل تعارض در خرافه پرستی باستانی، شرک و رفتارهای شرک آلود و آداب و رسوم اجتماعی، سیاسی و فرهنگی اشتباه است. قاطبه‌ی مردم این زمین و بزرگان و نخبگان هدایت گر جامعه، علیرغم تمایل حتی برخی سلاطین و حاکمان باستان گرا در دوره‌های مختلف، پایبند به اصول و رسوم اسلامی بودند.

نوروز در اسلام:

تاریخ این سرزمین، یک تحول دینی بسیار بزرگ دیگر و متاخر را نیز در خود دیده است. ورود آیین مبین اسلام و هدایت قلوب حق پذیر مردم این سرزمین به نور هدایت این دین الهی و آیین انسان ساز، گرایش به تشیع در قرن‌های بعدی و به منصه‌ی ظهور رسیدن نوابغ، نخبگان و اندیشمندان برجسته ایرانی در دوران ایران بعد اسلام، دوران درخشانی از تمدن ایرانی- اسلامی را رقم زد.

طبیعتا برخورد دو نوع تمدن در یک اقلیم سبب برخی تعارضات می‌شود. ولی ایرانیان اکثرا اولویت خود را رسوم و آداب اسلامی قرار دادند. اسلام نیز بنایی بر مبارزه با هر آنچه رنگ هویت ایرانی و باستانی داشته باشد را نداشته و ندارد. اما محل تعارض در خرافه پرستی باستانی، شرک و رفتارهای شرک آلود و آداب و رسوم اجتماعی، سیاسی و فرهنگی اشتباه است. قاطبه‌ی مردم این زمین و بزرگان و نخبگان هدایت گر جامعه، علیرغم تمایل حتی برخی سلاطین و حاکمان باستان گرا در دوره‌های مختلف، پایبند به اصول و رسوم اسلامی بودند. اوج دوران مبارزه با دین و برجسته کردن باستان گرایی انحرافی نیز در دوران پهلوی بود. حکومت پهلوی اول با هدایت استعمار پیر و پهلوی دوم با هدایت استکبار و مظهر آن یعنی آمریکا، سعی در منکوب کردن تمدن دینی مردم به نفع باستان گرایی مطلوب سلطنت و اربابان بیرونی‌اش می‌کردند.

شهید مطهری یکی از بزرگانی بود که در مقابل یکی از انحرافات بسیار برجسته باستان گرایی یعنی نحوست روز 13 فروردین و نیز سنت خرافی «چهارشنبه سوری»، حتی از آبروی خویش هزینه نمود. این شهید بزرگوار، حتی سه دهه بعد از شهادت و عمر با برکتشان، هنوز در حال هزینه دادن در راه مبارزه با خرافه گرایی و انحرافات باستان‌گرایانه هستند. بطوریکه یکی از بزرگترین افرادی که توسط جریانات سلطنت‌طلب، ناسیونالیست و ضد انقلاب مورد انواع توهین قرار می‌گیرند، این شهید بزرگوار بوده و هستند.

با ظهور انقلاب، این روند استعماریِ ناسیونالیستی، لااقل در جایگاه حاکمیت و ساختار رسمی کشور به افول گرایید. امام خمینی(ره) و شاگردان برجسته‌ی ایشان چون شهید مطهری و سایر نخبگان انقلاب اسلامی، سعی در احیای تمدن نوین ایرانی اسلامی نمودند که در آن ارزشهای ایرانی و باستانی در مقابل دین و اسلام ناب محمدی(ص) نبود. چنان‌که «بزرگان دینی در طول تاریخ تلاش کردند که مردم مسلمان را نسبت به خرافی بودن برخی از اعمال نوروز آگاه کنند و به اعمال نوروزی رنگ دینی بدهند که: صِبْغَةَ اللَّهِ وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً وَ ... ؛ رنگ خدایى(بپذیرید! رنگ ایمان و توحید و اسلام؛) و چه رنگى از رنگ خدایى بهتر است؟!»[4].

شهید مطهری یکی از بزرگانی بود که در مقابل یکی از انحرافات بسیار برجسته باستان گرایی یعنی نحوست روز 13 فروردین و نیز سنت خرافی «چهارشنبه سوری»، حتی از آبروی خویش هزینه نمود. این شهید بزرگوار، حتی سه دهه بعد از شهادت و عمر با برکتشان، هنوز در حال هزینه دادن در راه مبارزه با خرافه گرایی و انحرافات باستان‌گرایانه هستند. بطوریکه یکی از بزرگترین افرادی که توسط جریانات سلطنت‌طلب، ناسیونالیست و ضد انقلاب مورد انواع توهین قرار می‌گیرند، این شهید بزرگوار بوده و هستند.

البته روند ناسیونالیستی و باستان‌گراییِ انحرافی از سوی پیاده نظام دشمن همچنان بصورت چراغ خاموش تا کنون استمرار داشته است. اما انقلاب اسلامی ظرفیت بسیار عظیم بنام حاکمیت را از این جریان غیر دینی و غیر انقلابی سلب کرده است. مثلا در این راستا، سال گذشته و با تحریک یکی از چهره‌های سیاسی انحرافی، شاهد نمایشی از سوی جریانات ضد دین در کنار اقلیتی از جوانان هیجان طلب در مکان منتسب به آرامگاه کوروش بودیم. و یا استفاده از شعارها ناسیونالیستی در تقابل با نقش آفرینی‌های منطقه‌ای جمهوری اسلامی در راستای حمایت از تقویت محورمقاومت، یکی دیگر از تعارضات این رویکرد انحرافی با فرهنگ دینی و بومی ملت ما بوده است.

رهبر انقلاب اسلامی نیز در این راستا، به تبیین صحیح جایگاه نوروز در فرهنگ ایرانی اسلامی پرداختند. ایشان ضمن تجلیل از آیین نوروز و جنبه‌های مثبت آن به این گونه بیان می‌دارند: «عید نوروز ایرانى براى همه‌ى ما مردم ایران و نیز مسلمانانى که در کشورهاى دیگر عید نوروز را می‏شناسند و گرامى می‏دارند، فرصت مغتنمى است براى این‌که از این روز و از این مناسبت، در سمت و سوى حرکت اسلامى استفاده کنیم. دأب اسلام این است: از همه‌ى فرصت‌ها، از همه‌ى لحظه‌هاى زندگى، از همه‌ى مقاطع حیات در شکل‌هاى گوناگون استفاده شود، براى تکامل انسان، براى پیشرفت معنوى و مادى نوع بشر»[5]. اما رهبر انقلاب اسلامی، در ادامه‌ی این بیانات، آیین نوروز را بعنوان یک فرصت برای استفاده صحیح در جهت اهداف دینی و تعالی ملت، چنین بیان می‌کنند: «ما ایرانى‌ها می‌توانیم با استفاده‌ از این مناسبت، به کارهایى که اسلام ما را به آن دعوت کرده است و در جهت احکام اسلامى و معارف اسلامى حرکت کنیم؛ خودمان را با اهداف عالیه‌ى اسلام آشنا کنیم. در این ایام، صله‌ى رحم، توجه به خداى متعال، شنیدن سخنان خوب از یک‌دیگر و اجتماع در مراکز دینى و معنوى، از آن فرصت‌هاى مغتنمى است که باید از آن استفاده کرد»[6].

همچنین ایشان برای اینکه جایگاه واقعی مفهوم نوروز در زندگی اجتماعی سیاسی گم نشود و به صرفا آیین‌های باستانی بسنده نشود، چنین مفهوم نوروز را بازتعریف می‌کنند: «آن روزى که امام امت، قطعاً به دهانِ مستکبرِ قلدرِ گردن‌کلفت دنیا - یعنى آمریکا - مشت کوبید، آن روز، روز نو و راه نویى (نوروز) بود؛ حادثه‌ى نویى بود که اتفاق مى‌افتاد و افتاد»[7]. در تعابیر دیگر از رهبر انقلاب اسلامی، نوروز به روز انتصاب امیرالمومنین(ع) به مقام جانشینی رسول اکرم(ص) و در نتیجه استمرار هدایت امت اسلامی با امامت، روز پیروزی انقلاب اسلامی و سایر تحولات مثبت، بعنوان نوروز و روز نو و جدید به حساب می‌آیند. لذا رهبر انقلاب اسلامی، نگاهی سازنده، غیر واپس‌گرایانه، ملی گرایانه همراه با دینداری و سیاسی به مفهوم نوروز را مورد تایید قرار می‌دهند و نه صرفا تحول و تغییری در طبیعت و صورت ظاهری زندگی بشر.

[1] -پیام رهبر معظم انقلاب به مناسبت نوروز 1397، 1/1/1397
[2] -نوروز در کردستان، مصطفی کیوان، مجله یغما، 1345
[3] - رضی، هاشم. گاه‌شماری و جشن‌های ایران باستان. تهران: انتشارات فروهر، ۱۳۵۸.
[4] - خرافات در نوروز و ریشه های آن در کلام شهید مطهری(ره)، علوی، پایگاه اینترنتی تبیان، 1390
[5] -بیانات رهبر انقلاب در روز ابتدای سال در حرم رضوی(ع)، 1/1/1390
[6] -بیانات رهبر انقلاب در روز ابتدای سال در حرم رضوی(ع)، 1/1/1390
[7] -بیاناتانقلاب در روز اول سال نو، 1/1/1369

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

آرشیو

روز : ماه : سال :